Moleculaire Modellering en Wiskunde

Studiehandleiding 2012-2013

  • Docenten
  • Vaardigheden
  • Websites
  • Werkvormen
  • Inhoud
  • Stofomschrijving
  • Literatuur
  • Toetsing
  • Leerdoelen
  • Cursus planning
  • Software


  • Docenten:

    • Wiskunde:
        Paul. A. Zegeling
        Mathematisch Instituut, Wiskundegebouw, kamer 513
        Tel.: 030-2533720
        Email: p.a.zegeling_at_uu.nl

    • Moleculaire Modellering:
        Alexandre M.J.J. Bonvin (contactpersoon)
        NMR afdeling, Bloembergen gebouw, kamer 1.22
        Tel.: 030-2533859
        Email: a.m.j.j.bonvin_at_uu.nl


    Websites:

    En handig om met linux te werken, een korte overzicht van unix commands.


    Inhoud:

    Deze cursus behandelt de principes en benodigde wiskunde basisvaardigheden van moleculaire modellering voor toepassingen binnen de scheikunde, met een accent op klassieke methodes (dus geen kwantum beschrijving). De wiskunde in deze cursus is specifiek gerelateerd aan de te behandelen onderdelen uit de moleculaire modellering, maar vormt tevens een goede basis voor andere vakken, zoals fysische chemie en statistische thermodynamica. Wiskunde en moleculaire modellering colleges volgen elkaar op waarbij eerst wiskundige theorie en methoden behandeld worden die later terug komen in specifieke aspecten van moleculaire modellering.


    Literatuur:

  • E. Steiner, The Chemistry Maths Book. Oxford Science Publications
  • Handouts over Taylorreeksen, meerdimensionale Newton-Raphson en numerieke integratietechnieken
  • A.E. Leach, Molecular Modelling: Principles and Applications, 2e editie

  • Leerdoelen:

    Na afronding van de cursus is de student in staat een aantal wiskundige onderwerpen zoals partieel differentiëren, Taylor reeksen, verschillende optimalisatie en integratie methoden toe te passen in een algemene chemische context en in het bijzonder bij moleculaire modellering.

    De student heeft begrip gekregen van moleculaire modellering in het algemeen en in specifieke toepassingen binnen de scheikunde, met een accent op klassieke methodes.

    De student heeft inzicht gekregen in de belangrijke keuzes die hij moet maken om een systeem de modelleren, namelijk:

    • welke vrijheidsgraden zijn relevant om een bepaald probleem te kunnen oplossen: i.e. hoe en met welk detail beschrijf ik mijn systeem, (bijv. elektronen, kernen of moleculen,...)?
    • hoe beschrijf ik de interactie tussen deeltjes: welke energiefuncties en parameters kies ik?
    • welke conformationele zoekmethode is het meest geschikt voor mijn probleem?
    • hoe behandel ik randvoorwaarden zoals druk, temperatuur en eventuele experimentele informatie in mijn simulaties?
    De student is in staat om zijn wiskundekennis toe te passen om nieuwe moleculaire modellering problemen aan te pakken door bijvoorbeeld nieuwe energiefuncties te definieren.

    De student heeft inzicht gekregen in (numeriek) wiskundige methodes en heeft geleerd om resultaten van simulaties kritisch te bekijken.

    De student heeft ervaring opgedaan met het modelleren van (bio)chemische systemen op computers met behulp van verschillende software.


    Vaardigheden:

    Naast algemene wiskunde en moleculaire modellering kennis zal de student vaardigheden opbouwen met betrekking tot: informatie zoeken en verzamelen, verslaggeving, project planning, ICT (b.v werken met Mathematica, practicum op Linux systeem op eigen laptop), lezen en beoordelen van literatuur.


    Werkvormen:

    Deze cursus bestaat uit colleges, werkcolleges (na ieder college), thuisopdrachten en een computerpracticum.

  • Hoorcolleges:
      Om de studenten op verschillende manieren vertrouwd te maken met de stof, zal deze tijdens het college vaak op een wat andere manier gebracht worden dan in de desbetreffende boeken. Een en ander zal worden geïllustreerd worden met behulp van computerbeelden en animaties.

      Voor het gedeelde moleculaire modellering, in plaats van thuisopdrachten dienen de studenten binnen een dag na het college een zgn. One Minute Paper (OMP) in te leveren via email. Deze dienen om het begrip van de stof te testen en om bij te houden welke vragen er zijn. het OMP is een kort stuk text (1/4 tot max. 1/2 A4) waarin wordt opgescheven wat er tijdens het college is geleerd en welke vragen er zijn. Dit kunnen vragen zijn over iets wat je niet hebt begrepen of vragen die voortbouwen op de stof van het college.

  • Werkcollege:
      Doel van de werkcolleges is vooral om de studenten meer vertrouwd te maken met de stof en om het inzicht te vergroten in de stof die tijdens college behandeld wordt. Bij ieder hoorcollege (behalve de eerste introductie dag) is een werkcollege gepland. Uiteraard zijn alle werkcolleges ook zeer geschikt om vragen te stellen of uitleg te vragen over zelf bestudeerde hoofdstukken.

      De studenten dienen voor de moleculaire werkcolleges hun laptop mee te nemen.

  • Thuisopdrachten:
      Tijdens de cursus worden er bij het wiskunde gedeelte enkele thuisopdrachten uitgedeeld. Deze bestaan uit korte opgaven uit het boek of uit de handout. Voor een voldoende eindresultaat voor dit vak moeten deze opdrachten op tijd binnen 7 dagen worden ingeleverd. De resultaten voor de thuisopdrachten tellen mee voor het eindcijfer.

  • Zelfstudie:
      De studenten wordt aangeraden om de stof goed bij te houden en vragen te formuleren over dingen die niet duidelijk zijn of waar zij gewoon nieuwsgierig naar zijn. Deze vragen kunnen tijdens college of werkcollege gesteld worden of, voor moleculaire modellering, in de One Minute Papers. Dit maakt het bijwonen van colleges en werkcolleges leuker en efficienter voor zowel de studenten als de docent en assistenten. In de planning per week (zie onder) worden de relevante hoofdstukken in de gebruikte boeken aangegeven. De studenten wordt aangeraden deze te lezen.

  • Computer practicum:
      Een beschrijving van het computer practicum voor het moleculaire modellering gedeelte zal te vinden zijn op de cursus website.

      Voor dit practicum wordt gebruikt gemaakt van de studenten laptop onder een linux omgeving.


  • Stofomschrijving:

    In de eerste bijeenkomst worden het doel van de cursus en de samenhang tussen de wiskunde en moleculaire modellering uitgelegd en zullen verschillende praktische toepassingen van beide onderdelen de revue passeren. In de volgende bijeenkomsten worden belangrijke wiskundige principes en technieken behandeld met als leidraad de toepassingen die bij ieder moleculaire modellering college aan de orde komen. Voor moleculaire modellering van (bio)chemische processen moeten een aantal keuzes worden gemaakt.

    Ten eerste, hoe en met welk detail moet een moleculair systeem beschreven worden om een bepaalde vraagstelling te kunnen beantwoorden en hoe worden interacties (met behulp van energiefuncties) tussen deeltjes beschreven. Hiervoor zijn wiskundige vaardigheden zoals partieel differentieren en vector-rekening theorie, kettingregel en toepassing van Taylor-reeksen voor het benaderen van functies van belang.

    Veel (chemische) problemen in modellering hebben betrekking op het zoeken van lage (of hoge) energie configuraties of transitie punten. Iedere toestand van een systeem is gekarakteriseerd door de posities van de deeltjes (configuratie) en een geassocieerde energie. Omdat de functies die het systeem beschrijven vaak heel ingewikkeld zijn is het niet mogelijk analytische oplossingen te vinden en moeten numerieke methoden gebruikt worden waarbij wordt gezocht naar energie minima in meerdere dimensies. Het minimalisatieprobleem zal zowel van de wiskunde als van de moleculaire modellering kant worden belicht. De methode van Newton-Raphson voor het bepalen van nulpunten van een functie zal worden besproken met daarna uitbreiding naar meerdere dimensies. Aandacht zal ook worden besteed aan niet-lineaire optimalisatiemethoden (b.v. simplex-methode en de steepest-descent methode).

    Voor veel problemen, zoals bijvoorbeeld het rekenen van vrije energie of entropie, is het belangrijk om naast minima te vinden ook de populatie van deze minima mee te nemen. Hiervoor zijn zoektechnieken nodig die de mogelijke configuraties van een systeem volgens het Boltzmann principe doorzoeken. Hierbij horen moleculaire dynamica (MD) en Monte Carlo (MC) methoden. Bij de toepassing van deze technieken spelen differentiaalvergelijkingen een belangrijke rol. In deze cursus benadrukken we de toepassing ervan in MD. In MD worden opeenvolgende configuraties van dergelijke systemen gegenereerd door het integreren van de bewegingsvergelijkingen van Newton. Deze levert ook een tijddimensie die het mogelijk maakt tijdsafhankelijke processen de bestuderen. In het algemeen zijn hiervoor geen expliciete oplossingsformules beschikbaar, maar worden in de praktijk numerieke integratietechnieken gebruikt. In de cursus leren we de student niet alleen werken met de basistechnieken, zoals expliciet of impliciet Euler, maar laten we ook zien dat andere methoden (o.a. de Verlet-methode) simpel en efficient toegepast kunnen worden op differentiaalvergelijking- modellen uit de moleculaire dynamica. Als voorbode op Monte-Carlo simulaties behandelen we meervoudige (`double' en `triple') integralen.

    Bij het simuleren van (bio)chemische systemen hoort ook de analyse van data. Daarvoor zullen basisbegrippen uit de statistiek behandeld worden. De student zal kennis maken met correlatie functie, Fourierreeksen en Fouriertransformaties die vaak gebruikt worden om de gesimuleerde data verder te bewerken en experimentele grootheden te berekenen.

    Tenslotte zullen toepassingen van de besproken wiskundige en moleculaire modellering technieken worden gepresenteerd en zullen de studenten ervaring opdoen in het gebruik van verschillende simulatie programma's tijdens het practicum. Hiervoor zal gebruik worden gemaakt van de laptops van de studenten onder een Linux omgeving.


    Toetsing:

    De totale cursus telt voor 7.5 ECTS. Deze worden verdeeld in drie deelcijfers bestande uit:

  • Wiskunde (3.25 ECTS):
    • Thuisopdrachten: Bij het wiskunde gedeelte horen drie thuisopdrachten waarin de studenten een aantal problemen moeten oplossen. De thuisopdrachten dienen binnen een week ingeleverd te worden en tellen voor 1/6 van de 3.25 ECTS.

    • Tentamen: In de laatste week zal het tentamen plaatsvinden. Deze telt voor 5/6 van de 3.25 ECTS.
  • Moleculaire modellering (3.25 ECTS):
    • One Minute Papers: Voor het gedeelte moleculaire modellering dienen One Minute Papers (OMP) via email (aan a.m.j.j.bonvin(AT)uu.nl) ingeleverd te worden binnen een dag na een college. Een OMP is een kort (1/4 tot max 1/2 A4) verslag (simple text, geen vergelijkingen, geen bijlage in email) dat een samenvatting van de college stof bevat en ook de mogelijkheid biedt om problemen of onduidelijkheden aan het licht te brengen of vragen te stellen. Vragen en opmerking dienen wel beargumenteerd te worden. OMP hoeven geen vergelijkingen te bevatten en dienen als eenvoudige text via email verstuurd te worden. Deze tellen voor 1/6 van de 3.25 ECTS.

    • Tentamen: In de laatste week zal het tentamen plaatsvinden. Deze telt voor 5/6 van de 3.25 ECTS.
  • Practicum verslag (1.0 ECTS):
      Iedere student hoort een korte verslag (max 5 pagina's) van het computer practicum in te leveren binnen vijf dagen na de laatste practicum sessie. Deze hoort in het kort de vraagstelling en de behaalde resultaten samen te vatten.

  • Cursus planning:

    De cursus zal plaats vinden in een periode van 10 weken, met drie blokken van vier uur per week (zie Osirisi catalogus (cursuscode SK-BMOWI)). Iedere sessie bestaat uit twee uur college en 2 uur werkcollege, behalve voor het practicum. PDFs en andere cursus material zal via UU-Blackboard beschrikbaar worden gemaakt.

    De volgende afkortingen worden gebruikt:

    • WH: wiskunde hoorcollege
    • WW: wiskunde werkcollege
    • MH: moleculaire modellering hoorcollege
    • MW: moleculaire modellering werkcollege
    • CP: computer practicum

    De rooster voor 2012-2013:

    Week 1:
    Nov. 14
    13:15-15:00
    WH + MH
    BBL 205
    Algemeen introductie wiskunde en moleculaire
    modellering met applicatie voorbeelden
    Nov. 16:
    9:00-12:45
    WH1 + WW1
    BBL 205
    Partial differentials, div, grad
    (Ch. 9.1-9.3,9.6,16.5,16.7-16.9 Steiner)
    Nov. 16:
    13:15-17:00
    WH2 + WW2
    BBL 205
    Taylor expansion
    (Ch. 7.6 Steiner + handout)
    Week 2:
    Nov. 21:
    13:15-17:00
    MH1 + MW1
    BBL 205
    Empirical force fields, derivatives
    (Leach Ch. 4.1-4.6, 4.9.2, 4.9.11, 4.10.1-4.10.3, 4.15, 4.16, 4.18)
    Nov. 23:
    9:00-12:45
    WH3 + WW3 + thuisopdracht
    BBL 205
    Newton-Raphson intro
    (Ch. 20.3 Steiner)
    Nov. 23
    13:15-17:00
    WH4 + WW4
    BBL 205
    Newton-Raphson (handout)
    Week 3:
    Nov. 28:
    13:15-17:00
    MH2 + MW2
    BBL 205
    Potential energy surfaces, energy minimization methods
    (Leach Ch. 5.1-5.7)
    laptops!
    Nov. 30
    9:00-12:45
    WH5 + WW5 + thuisopdracht
    BBL 205
    Differential equations (Ch. 12.1-12.4 and 12.8 Steiner)
    Nov. 30
    13:15-17:00
    WH6 + WW6
    BBL 205
    Differential equations, numerical integration
    (Ch. 20.9,20.10 Steiner + handout)
    Week 4:
    Dec. 5:
    13:15-17:00
    P1
    BBL 205
    Moleculare modellering computer practicum laptops!
    Dec. 7:
    9:00-12:45
    WH7 + WW7
    BBL 205
    Multiple integrals (numerical integration)
    (Ch. 20.5 Steiner)
    WW7
    Dec. 7:
    13:15-17:00
    WH8 + WW8
    BBL 205
    Second order differential equations (Ch. 13.2 13.3 Steiner) WW8
    Week 5:
    Dec. 12:
    13:15-17:00
    MH3 + MW3
    BBL 205
    Classical mechanics, molecular dynamics, integration schemes practical aspects
    (Leach Ch. 7.1-7.3.4, 6.4, 7.4)
    Dec. 14:
    9:00-12:45
    WH9 + WW9 + thuisopdracht
    BBL 205
    Partial differential equations (Ch. 14.1-14.3 and 14.7 Steiner) WW9
    Dec. 14
    13:15-17:00
    P2
    BBL 205
    Moleculare modellering computer practicum laptops!
    Week 6:
    Dec. 19
    13:15-17:00
    MH4 + MW4
    BBL 205
    Practical aspects, solvent treatment, long-range forces, dealing with T and P
    (Leach Ch. 4.9.11, 6.5, 6.7, 6.8.1, 6.8.2, 7.71, 7.7.2)
    laptops!
    Dec. 21:
    9:00-12:45
    MH5 + MW5
    BBL 205
    Basic statistical mechanics, integration, Monte Carlo, other search methods
    (Leach Appendix 6.1, Ch. 8.1-8.7, 9.1-9.4, 9.9.1, 9.9.2 )
    laptops!
    Dec. 21
    13:15-17:00
    (P3)
    BBL 205
    (Moleculare modellering computer practicum) laptops!
    Week 7:
    Jan. 9:
    13:15-17:00
    MH6 + MW6
    BBL 205
    Analysis, application examples (Leach Ch. 6.6, 6.9, 7.6) laptops!
    Jan. 11:
    9:00-12:45
    WH10 + WW10
    BBL 205
    Partial differential equations, numerical integration
    (handout)
    Jan. 11:
    13:15-17:00
    P4
    BBL 205
    Moleculare modellering computer practicum laptops!
    Week 8:
    Jan. 16:
    13:15-17:00
    MH7 + MW7
    BBL 205
    Homology modelling, docking (additional reading in Leach: 10.1, 10.2, 10.4, 10.5 until 10.5.1 and 10.6) laptops!
    Jan. 18
    9:00-12:45
    WH11 + WW11
    BBL 205
    Fourier series
    (Ch. 15.4 Steiner)
    (Ch. 15 Steiner)
    WW11
    Jan. 18:
    13:15-17:00
    P5
    BBL 205
    Moleculare modellering computer practicum laptops!
    Week 9:
    Jan. 23:
    13:15-17:00
    P6
    BBL 205
    Moleculare modellering computer practicum laptops!
    Jan. 25:
    9:00-12:45
    WH12 + WW12
    BBL 205
    Fourier transform
    (Ch. 15.6 Steiner)
    Jan. 25:
    13:30-15:30
    Vragenuur wiskunde en moleculaire modellering
    BBL 205
    Week 10:
    Jan. 30:
    14:00-17:00
    tentamen Moleculaire modellering gedeelte
    MIN 208
    Feb. 1:
    14:00-17:00
    tentamen wiskunde gedeelte
    MIN 208


    Software

    During the werkcolleges and the practical you will be working under linux. For this you will make use of a Scientific Linux image that we will provide running under VirtualBox. We will help you with the installation during the introduction lecture.

    VirtualBox is available for free for all architectures (Windows, MaxOSX, Linus) from here. You should download and install both the VirtualBox platform package for your operating system and the VirtualBox Extension Pack.

    The virtual image that you will be using for the practical in running Scientific Linux 6.1 and has all the necessary software pre-installed including gromacs. It will be provided on the first introduction session, but can also be downloaded directly from here (1.5 GB).

    Further we will use Mathematica in one of the exercice session. If you don't have yet mathematica installed, login onto the Science Faculty sofware server at:

    You will be asked for your Solis ID and password. From that site you can download a variety of software. Make sure you have the following software installed:
    • Mathematica (Check the README files on how to obtain a licence to run mathematica outside the UU network)


    Finally here are a number of useful links with basics of linux and python and useful software info:



    Go back to home page of Alexandre Bonvin